ข่อย
 
ข่อย
ชื่ออื่นๆ: กักไม้ฝอย  ส้มพอ  สะนาย
ชื่อสามัญ: Siamese rough bush, Tooth brush tree
ชื่อวิทยาศาสตร์: Streblus asper Lour.
วงศ์: MORACEAE
ลักษณะพฤษศาสตร์: เป็นไม้ยืนต้น ไม่พลัดใบ สูงประมาณ 5 - 10 ม. แตกกิ่งก้านสาขามาก กิ่งอ่อนมีตุ่มหนามเกาะติดอยู่ทั่วไป ทำให้สากมือ เรือนยอดเป็นพุ่มทึบทรงกลม เปลือกต้นสีเทาขาว ขรุขระ ลำต้นและกิ่งหากเกิดบาดแผลจะมีน้ำยางมีสีขาวข้นไหลซึมทันที ใบเป็นใบเดี่ยวรูปไข่และไข่กลับ ปลายมนแหลม โคนเรียวแหลม ขอบใบเป็นจักฟันเลื้อย ผิวใบทั้งสองด้านมีตุ่มหนามเช่นเดียวกับที่กิ่งอ่อนเกาะติด ดอกออกเป็นช่อ ดอกเพศผู้และเพศเมียอยู่ต่างช่อกัน ดอกเพศผู้สีเขียวอ่อน ดอกเพศเมียสีเหลืองอ่อน ผลเมื่อสุกสีเหลืองสด เนื้อผลเละสีเหลือง เมล็ดมี 1 เมล็ด ทรงกลมเล็ก เปลือกเมล็ดแข็งสีเหลืองอ่อน
สรรพคุณด้านสมุนไพร:
ใบ ใบสดปิ้งพอเหลืองกรอบ ชงน้ำรับประทานช่วยระบายอ่อนๆ คั่วชงน้ำดื่มแก้ปวดประจำเดือน
เปลือก แก้ท้องร่วง รักษาแผล แก้โรคผิวหนัง บิด ปวดฟัน
เมล็ด เป็นยาอายุวัฒนะ บำรุงธาตุ เจริญอาหาร ขับลม
ราก ใช้เป็นยาใส่แผล บำรุงหัวใจ
เปลือกต้นสด มีรสเบื่อเมา
เอกสารอ้างอิง:
1. http://www.bma.go.th/garden/tree/stasp/stasp.html
2. http://dev.uru.ac.th/Botanical/detail.php?botany_id=7-53000-001-0028
3. http://www.gpo.or.th/rdi/oldmedicine/product33.html
4. http://www.lks.ac.th/plant/maifoy.html
5. ส่วนพฤกษศาสตร์ป่าไม้.  ชื่อพรรณไม้แห่งประเทศไทย เต็ม สมิตินันทน์ ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2544.  ส่วนพฤกษศาสตร์ป่าไม้ สำนักวิชาการป่าไม้ กรมป่าไม้ พิมพ์ครั้งที่ 2 (ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม).  พิมพ์ที่ บริษัทประชาชน จำกัด.  2544
รวบรวมโดย: ไพร  มัทธวรัตน์
หน่วยอนุรักษ์และใช้ประโยชน์พืชพรรณ  ศูนย์ปฏิบัติการวิจัยและเรือนปลูกพืชทดลอง
คณะเกษตร กำแพงแสน  มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์  วิทยาเขตกำแพงแสน  จ. นครปฐม