ลูกใต้ใบ ลูกใต้ใบ
 
ลูกใต้ใบ
ชื่ออื่นๆ: มะขามป้อมดิน หญ้าใต้ใบ หญ้าใต้ใบขาว
ชื่อสามัญ: Tamalaki, Hazardana
ชื่อวิทยาศาสตร์: Phyllanthus amarus Schum & Thonn.
วงศ์: EUPHORBIACEAE
ลักษณะพฤษศาสตร์: ไม้ล้มลุก สูง 10 - 60 ซม. ทุกส่วนมีรสขม ใบเป็นใบประกอบแบบขนนกชั้นเดียวปลายคี่ มีใบย่อย 23 - 25 ใบ ใบย่อยรูปขอบขนานแกมไข่กลับ ปลายใบมนกว้างโคนใบมนแคบ ขนาดประมาณ 0.4X1.0 ซม. ก้านใบสั้นมากและมีหูใบสีขาวนวลรูปสามเหลี่ยมปลายแหลมเกาะติด 2 อัน ดอกแยกเพศ เพศเมียมักอยู่ส่วนโคน เพศผู้มักอยู่ส่วนปลายก้านใบ ดอกขนาดเล็กสีขาว เส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 0.08 ซม. ผลทรงกลมผิวเรียบสีเขียวอ่อนนวล ขนาดประมาณ 0.15 ซม. เกาะติดอยู่ที่ใต้โคนใบย่อย เมื่อแก่จะแตกเป็น 6 พู แต่ละพูจะมี 1 เมล็ด เมล็ดสีน้ำตาลรูปเสี้ยว 1/6 ของทรงกลม ขนาดประมาณ 0.1 ซม.
สรรพคุณด้านสมุนไพร:
ทั้งต้น ช่วยลดไข้ทุกชนิด (ไข้หวัด ไข้ทับระดู ไข้จับสั่น) ขับระดูขาว แก้น้ำดีพิการ แก้ดีซ่าน แก้ขัดเบา แก้ไอ แก้กามโรค แก้ปวดฝี ขับปัสสาวะ แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้ท้องเสีย
ต้น มีสรรพคุณช่วยลดไข้ แก้บวม แก้ปัสสาวะขัด แก้นิ่ว แก้ปวดฝี แก้ฟกช้ำบวม
ลูก (ผล) แก้ร้อนใน แก้ไข้
ราก ช่วยแก้ไข้หวัด แก้ท้องเสีย แก้บวม แก้ปัสสาวะขัด แก้นิ่ว ขับปัสสาวะ บำรุงธาตุ
เอกสารอ้างอิง:
1. http://www.ku.ac.th/AgrInfo/plant/plant2/p044.html
2. http://nmpb.nic.in/bhumi%20amalaki.htm
3. http://www.samunpai.com/samunpai/show.php?cat=1&id=139
4. http://www.doa.go.th/botany/phylama.html
5. http://www.gap-chiangrai.org/new_menu/P_1.htm
6. ผศ. รุ่งระวี เต็มศิริฤกษ์กุล.  สมุนไพรสวนสิรีรุกขชาติ.  คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล.  บริษัท บุญรอด บริวเวอรี จำกัด จัดพิมพ์.  พิมพ์ที่ อมรินทร์พริ้นติ้งกรุฟ จำกัด.  2535.
7. ส่วนพฤกษศาสตร์ป่าไม้.  ชื่อพรรณไม้แห่งประเทศไทย เต็ม สมิตินันทน์ ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2544.  ส่วนพฤกษศาสตร์ป่าไม้ สำนักวิชาการป่าไม้ กรมป่าไม้ พิมพ์ครั้งที่ 2 (ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม).  พิมพ์ที่ บริษัทประชาชน จำกัด.  2544.
รวบรวมโดย: ไพร  มัทธวรัตน์
หน่วยอนุรักษ์และใช้ประโยชน์พืชพรรณ  ศูนย์ปฏิบัติการวิจัยและเรือนปลูกพืชทดลอง
คณะเกษตร กำแพงแสน  มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์  วิทยาเขตกำแพงแสน  จ. นครปฐม